Bazı çocuklar yaşadıkları bir olayı en ince ayrıntısına kadar anlatırken bazıları birkaç kelimeyle geçiştirir. Bazen söylemek istediği kelimeyi bulamaz, bazen de bildiği halde cümleyi nasıl kuracağını düşünür. Bu noktada ebeveynlerin aklına doğal olarak şu soru geliyor:

“Çocuğumun sözel zekasını ve kendini ifade etme becerisini nasıl geliştirebilirim?”

Aslında bunun için evde ders ortamı kurmaya ya da çocuğun önüne sürekli çalışma kağıtları koymaya gerek yok. Günlük konuşmalar, küçük kelime oyunları, hikâyeler ve ailece geçirilen eğlenceli birkaç dakika bile oldukça güzel fırsatlar oluşturabilir.

Sözel Zeka Nedir?

Sözel zeka denildiğinde yalnızca çok fazla kelime bilmek anlaşılmamalı.

Çocuğun;

  • bildiği kelimeleri doğru yerde kullanabilmesi,
  • düşüncelerini anlatabilmesi,
  • dinlediğini anlayabilmesi,
  • kelimeler arasında bağlantı kurabilmesi,
  • hikâye anlatabilmesi,
  • yeni kelimeleri öğrenip kullanmaya başlaması

gibi pek çok beceri bu alanın içerisinde düşünülebilir. Üstelik bunların büyük bölümü günlük hayatın içinde doğal olarak desteklenebilir.

1. “Bugün Ne Yaptın?” Yerine Daha Küçük Sorular Sorun

Okuldan gelen bir çocuğa:

“Bugün ne yaptın?”

diye sorduğunuzda alacağınız cevap büyük ihtimalle şudur:

“Hiç.” 

Bu, gerçekten hiçbir şey yapmadığı anlamına gelmez. Soru o kadar geniştir ki çocuk anlatmaya nereden başlayacağını bilemeyebilir.

Bunun yerine:

  • Bugün seni en çok ne güldürdü?
  • Teneffüste kiminle oynadın?
  • Bugün öğrendiğin en ilginç şey neydi?
  • Bugün bir şeyi değiştirebilseydin neyi değiştirirdin?

gibi daha küçük ve açık uçlu sorular sorabilirsiniz. Böylece çocuğun sadece cevap vermesini değil, düşünüp anlatmasını da teşvik etmiş olursunuz.

2. Bilmediği Kelimenin Cevabını Hemen Söylemeyin

Çocuk bazen bir kelimeyi hatırlamaya çalışırken:

“Şey vardı ya… onun adı neydi?”

diye düşünebilir.

Kelimeyi hemen söylemek yerine küçük ipuçları vermeyi deneyebilirsiniz.

Örneğin cevap “zürafa” ise:

“Bir hayvan.”

“Boynu çok uzun.”

“Afrika’da yaşıyor.”

gibi ipuçları verilebilir.

Bu küçük oyun sırasında çocuk bildiği kelimeleri tarar, çağrışım kurar ve doğru cevaba ulaşmaya çalışır. Üstelik bunu hazırlamak için hiçbir malzemeye ihtiyacınız yok.

3. Bir Kelimeden Başka Kelimeler Üretin

Kelime oyunlarının güzel taraflarından biri çocukların öğrenirken aslında “çalışıyor” gibi hissetmemesidir.

Örneğin bir harf seçin:

K

Sırayla bu harfle başlayan kelimeler söyleyin:

Kalem → Kedi → Kitap → Karpuz…

Sonra oyunu biraz zorlaştırabilirsiniz.

“Bu kez sadece hayvan isimleri.”

“Bu kez yiyecekler.”

“Bu kez 10 saniye içinde cevap vermelisin.”

Bir anda basit bir kelime oyunu, hem düşünme hem hatırlama hem de eğlenceye dönüşür.

4. Kelime Üretme Oyunlarını Ailece Oynayın

Çocuklarla kelime çalışmanın en keyifli yollarından biri de masa başında ailece oynanan kelime oyunlarıdır. Çünkü çocuk karşısında bir çalışma kitabı görmez. Bir oyun görür. Harflerden kelimeler oluşturmak, rakibinden önce yeni bir kelime bulmaya çalışmak veya elindeki harfleri en iyi şekilde değerlendirmek; çocuğun bildiği kelimeleri aktif biçimde kullanmasını sağlar. Üstelik işin içerisine biraz rekabet girdiğinde anne ve babaların da kendilerini fazla kaptırması oldukça muhtemel.  Kelime Üretme Oyunu gibi harflerle kelime oluşturmayı temel alan oyunlar da ailece geçirilen zamanı eğlenceli hale getirirken çocuğun farklı kelimeler düşünmesine fırsat verir.

5. Birlikte Hikâye Uydurun

Bu oyun özellikle uzun hazırlık yapmak istemeyen ebeveynler için çok kolay.

Siz bir cümleyle başlayın:

“Bir sabah uyandığımda odamın ortasında küçücük kırmızı bir kapı gördüm…”

Çocuk ikinci cümleyi söylesin.

Siz üçüncü cümleyi ekleyin.

Hikâye sırayla devam etsin.

Bir süre sonra uzay gemileri, konuşan kediler, dev dondurmalar ve nereden çıktığını kimsenin anlamadığı ejderhalar hikâyeye dahil olabilir. İşin eğlenceli tarafı da zaten burada.

Çocuk hikâyeyi devam ettirebilmek için yeni cümleler kurar, kelimeler seçer ve olaylar arasında bağlantı oluşturmaya çalışır.

6. Okuduğunuz Kitabı Hemen Kapatmayın

Çocukla kitap okumak elbette çok değerli. Ancak kitabın son sayfasına gelince kitabı kapatmak yerine birkaç dakika daha sohbet edebilirsiniz.

Örneğin:

“Sence bundan sonra ne oldu?”

“Sen kahramanın yerinde olsaydın ne yapardın?”

“Hikâyedeki en komik karakter hangisiydi?”

“Bu hikâyenin başka bir sonu olsa nasıl biterdi?”

Bu soruların tek bir doğru cevabı yoktur. Tam da bu nedenle çocuk kendi düşüncesini kelimelere dökmek zorunda kalır.

7. “Başka Nasıl Söyleyebiliriz?” Oyunu Oynayın

Çocuğun kullandığı bir kelimenin alternatiflerini birlikte bulabilirsiniz.

Örneğin:

Güzel

Başka nasıl söyleyebiliriz?

Hoş, harika, şahane, sevimli…

Ya da:

Hızlı

Çabuk, süratli…

Bunu ders haline getirmeden günlük konuşmaların arasına küçük bir oyun olarak eklemek yeterlidir. Çocuk zaman içerisinde aynı şeyi anlatmanın farklı yolları olduğunu fark etmeye başlar.

8. Evde “Yasak Kelime” Oyunu Deneyin

Bir nesne seçin ancak onun adını söylemeden anlatmaya çalışın.

Örneğin kelime:

Dondurma

Ama “dondurma” kelimesini söylemek yasak.

“Yazın yiyoruz.”

“Soğuk.”

“Külahta olabilir.”

“Çikolatalısı var.”

Karşıdaki kişi kelimeyi tahmin etmeye çalışır. Bu oyun oldukça basit görünse de bir kavramı farklı kelimeler kullanarak anlatmayı gerektirir. Ailece oynandığında ise tahmin edilenden çok daha eğlenceli hale gelebilir.

Her Gün Uzun Uzun Çalışmak Gerekiyor mu?

Hayır. Çocuklarla yapılan bu tür etkinliklerin güzel yanı zaten günlük hayatın arasına rahatlıkla girebilmesidir.

Arabada giderken 5 dakika kelime oyunu oynayabilirsiniz. Akşam yemeğinde günün en komik olayını anlatabilirsiniz. Hafta sonu ailece bir masa oyunu çıkarabilirsiniz. Uyumadan önce birlikte saçma bir hikâye uydurabilirsiniz. Burada önemli olan çocuğun sürekli doğru cevap vermesi değil; konuşması, düşünmesi, kelime araması ve kendini anlatmaya çalışmasıdır.

Kelimeler Oyunla Daha Eğlenceli Hale Gelebilir

Çocuğun kelime hazinesini ve kendini ifade etme becerisini desteklemek için her etkinliği eğitime dönüştürmeye gerek yok. Bazen tek gereken birkaç harf, biraz hayal gücü ve birlikte geçirilen keyifli zamandır. Çünkü çocuk için oyun eğlencedir. Ama aynı oyunun içinde fark etmeden düşünüyor, hatırlıyor, yeni kelimeler keşfediyor ve bildiklerini kullanıyor olabilir. Eğer siz de evde çocuklarla birlikte oynayabileceğiniz, kelimeler üzerine düşünmeyi eğlenceli hale getiren bir oyun arıyorsanız Kelime Üretme Oyunu'na oyuncakdukkani.net üzerinden göz atabilirsiniz.